Επιστήμονες ίσως βρήκαν DNA του Leonardo da Vinci σε σχέδιο 500 χρόνων

Η ιδέα ότι η τέχνη μπορεί να φέρει μαζί της όχι μόνο την αισθητική και το όραμα του δημιουργού, αλλά και ίχνη της ίδιας του της βιολογίας, φαίνεται να γίνεται πραγματικότητα.

Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων ανακοίνωσε πρόσφατα ότι ενδέχεται να έχει ανακτήσει γενετικό υλικό που ανήκει στον Leonardo da Vinci από ένα σχέδιο του 15ου αιώνα, ανοίγοντας νέες προοπτικές για την αυθεντικοποίηση έργων τέχνης και την κατανόηση της φύσης του Leonardo da Vinci.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε ως προδημοσίευση στη βάση δεδομένων bioRxiv και προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική κοινότητα, αν και η τελική επιβεβαίωση παραμένει σε εκκρεμότητα.

Το σχέδιο στο οποίο εστιάστηκε η έρευνα είναι ένα κόκκινο σκίτσο γνωστό ως Holy Child, το οποίο ορισμένοι ιστορικοί τέχνης αποδίδουν στον ίδιο τον Leonardo, ενώ άλλοι θεωρούν ότι ανήκει σε μαθητή του.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική swabbing, δηλαδή απαλό σκούπισμα της επιφάνειας του χαρτιού με ειδικά σφουγγαράκια, ώστε να συλλεχθεί DNA χωρίς να προκληθεί καμία βλάβη στο έργο. Το αποτέλεσμα ήταν η ανίχνευση πολύ μικρών υπολειμμάτων γενετικού υλικού που ανήκουν σε Y χρωμόσωμα, το οποίο μεταβιβάζεται από πατέρα σε γιο.

Η σύγκριση των Y‑DNA ακολουθιών με ένα γράμμα γραμμένο τον 15ο αιώνα από τον Frosino di ser Giovanni da Vinci, ξάδελφο του παππού του Leonardo, έδειξε ότι και τα δύο δείγματα ανήκουν στην ίδια γενετική ομάδα, γνωστή ως haplogroup E1b1b.

Αυτή η γενετική ομάδα συνδέεται ιστορικά με την Τοσκάνη, όπου γεννήθηκε ο Leonardo, και εμφανίζεται σε περιοχές της Ιταλίας αλλά και σε άλλες περιοχές της νότιας Ευρώπης. Οι επιστήμονες βλέπουν σε αυτήν την ανακάλυψη ένα σημαντικό βήμα για την πιθανή ανακατασκευή του γενετικού προφίλ του Leonardo da Vinci, αλλά και για την αυθεντικοποίηση έργων τέχνης που του αποδίδονται αμφιλεγόμενα.

Ωστόσο, η διαδικασία δεν είναι καθόλου απλή. Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η έλλειψη αξιόπιστου δείγματος αναφοράς. Ο Leonardo δεν παντρεύτηκε ούτε απέκτησε παιδιά, ενώ τα λείψανά του έχουν υποστεί ανακατατάξεις κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης και των μετακινήσεων στον τάφο της Αμπουάζ. Έτσι, η άμεση σύγκριση του DNA από τα έργα με το πραγματικό DNA του καλλιτέχνη παραμένει αδύνατη προς το παρόν.

Ανάμεσα στις επιλογές των επιστημόνων είναι η ανάλυση DNA από οστά συγγενών του da Vinci, είτε από τον οικογενειακό τάφο του παππού του στη Vinci, είτε από γνωστούς απογόνους της ίδιας πατρικής γραμμής.

Επιπλέον, εξετάζονται γραφικά και χειρόγραφα αντικείμενα που πιθανόν κρατήθηκαν στα χέρια του Leonardo, καθώς και ένα κλείδωμα μαλλιών που συλλέχθηκε το 1863 στην Αμπουάζ και υποτίθεται ότι ανήκε στη γενειάδα του καλλιτέχνη. Η έρευνα στοχεύει όχι μόνο στην επαλήθευση των έργων αλλά και στη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το μέλλον.

Το εύρημα στο Holy Child έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς μέχρι σήμερα, τα περισσότερα έργα του Leonardo δεν έχουν αφήσει ίχνη DNA. Σημαντικά σχέδια, όπως το Study of the Front Legs of a Horse, δεν περιέχουν ανθρώπινο γενετικό υλικό, ενώ ορισμένα άλλα έργα είναι εκτός πρόσβασης λόγω συντηρητικών περιορισμών.

Το Holy Child, παρά την αμφιλεγόμενη αυθεντικότητα, είναι μέχρι στιγμής η μοναδική γνωστή περίπτωση όπου εντοπίστηκε DNA σε σχέδιο που σχετίζεται με τον Leonardo.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η τεχνική αυτή θα επιτρέψει μελλοντική αυθεντικοποίηση πολλών άλλων έργων. Ένα από τα πιο υποσχόμενα αντικείμενα είναι ο Codex Leicester, ένα χειρόγραφο 72 σελίδων που περιλαμβάνει παρατηρήσεις του Leonardo και φέρει ένα δαχτυλικό αποτύπωμα σχεδόν σίγουρα δικό του.

Η ανάλυση γενετικού υλικού σε τέτοια αντικείμενα θα μπορούσε να δώσει σημαντικές απαντήσεις όχι μόνο για την αυθεντικότητα, αλλά και για το βιολογικό υπόβαθρο της ιδιοφυΐας του Leonardo, όπως η εξαιρετική οπτική του ικανότητα, η δεξιοτεχνία και η πολυδιάστατη δημιουργικότητα.

Η σημασία αυτής της ανακάλυψης δεν περιορίζεται στην τέχνη. Η δυνατότητα να συγκριθεί DNA από ιστορικά έγγραφα, αντικείμενα και ίχνη που έχουν αφήσει σημαντικές προσωπικότητες ανοίγει νέους δρόμους στην επιστήμη της βιοαρχαιολογίας και της ιστορικής γενετικής. Το έργο των ερευνητών δείχνει ότι η τέχνη μπορεί να γίνει «βιολογικός χάρτης» που φέρνει κοντά την ιστορία, την επιστήμη και την κληρονομιά μιας εποχής.

Παράλληλα, η προσπάθεια αυτή επισημαίνει τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας. Ιστορικοί τέχνης, γενετιστές, συντηρητές έργων και αρχαιολόγοι συνεργάζονται για να βρουν τα πιο αξιόπιστα δείγματα, ενώ η χρήση νέων τεχνολογιών, όπως η ανάλυση μικροσκοπικού DNA από χαρτί και μελάνι, καθιστά εφικτό αυτό που πριν από λίγα χρόνια φαινόταν αδύνατο.

Η αναζήτηση συνεχίζεται και οι ειδικοί είναι αισιόδοξοι ότι σύντομα θα υπάρχουν περισσότεροι δείκτες για την πιθανή ταυτοποίηση γενετικού υλικού του Leonardo da Vinci, ανοίγοντας το δρόμο για ένα συνδυασμό επιστήμης και τέχνης που ποτέ πριν δεν είχε επιχειρηθεί με τόση ακρίβεια.

Ενώ η τελική επιβεβαίωση παραμένει ανοιχτή, η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι η μελέτη αυτή είναι «ένα συναρπαστικό πρώτο βήμα» που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μεταξύ ανθρώπου, γενετικού υλικού και δημιουργικότητας.